پایگاه اطلاع رسانی دریا و نفت

با وجود آنکه فلرسوزی دست‌کم سه دهه است به‌عنوان یکی از چالش‌های جدی صنعت انرژی ایران شناخته می‌شود، همچنان روزانه ده‌ها میلیون مترمکعب گاز همراه در مشعل‌ها می‌سوزد. کارشناسان می‌گویند نه کمبود فناوری، بلکه اختلاف بر سر قیمت‌گذاری گازی که در حال سوختن است و نگاه دولت به ماهیت «انفال» بودن آن، مهم‌ترین مانع جمع‌آوری فلرها بوده است.

دولت چهاردهم کار خود را در شرایطی آغاز کرد که صنعت نفت ایران زیر فشار هم‌زمان تحریم‌های هدفمند، ناترازی انرژی و فرسودگی زیرساخت‌ها قرار داشت؛ اما به‌جای تکرار مسیرهای گذشته، تلاش کرد با بازتعریف نقش نفت و گاز، این منابع را از یک ابزار درآمدی کوتاه‌مدت به اهرمی راهبردی برای امنیت انرژی و آینده اقتصاد ملی تبدیل کند.

ادعای دونالد ترامپ درباره جایگزینی سریع نفت ایران با نفت ونزوئلا در پالایشگاه‌های هند، بیش از آنکه یک تصمیم عملیاتی باشد، یک مانور سیاسی است. بررسی‌های فنی نشان می‌دهد تفاوت‌های بنیادین میان نفت خام این دو کشور ـ از چگالی و ترکیب شیمیایی گرفته تا رفتار پالایشی و هزینه حمل‌ونقل ـ چنین جابه‌جایی‌ای را در کوتاه‌مدت عملاً ناممکن می‌کند. نفت خام کالایی همگن نیست و پالایشگاه‌ها تنها با خوراکی کار می‌کنند که دقیقاً برای آن طراحی شده‌اند.

قیمت جهانی نفت در هفته گذشته با وجود نوسانات مقطعی، در مجموع مسیر نزولی را طی کرد. کاهش ریسک ژئوپلیتیکی ناشی از سیگنال‌های دیپلماتیک میان ایران و آمریکا، در کنار تقویت دلار، سیاست‌های اوپک‌پلاس و ضعف عوامل بنیادین تقاضا، مانع از تثبیت قیمت‌ها در سطوح بالا شد.

بحران انرژی پس از جنگ اوکراین، اروپا را وادار کرد یکی از بنیادی‌ترین بازنگری‌های راهبردی خود را رقم بزند؛ بازنگری‌ای که نه‌تنها وابستگی دیرینه به گاز روسیه را در هم شکست، بلکه ایالات متحده را به بازیگر محوری امنیت انرژی اروپا و یونان را از حاشیه به قلب معماری انرژی قاره سبز رساند. آنچه در ابتدا واکنشی اضطراری بود، اکنون به یک نظم پایدار ژئوپلتیکی تبدیل شده است.

با تنفیذ حکمیت شرکت ملی صنایع پتروشیمی در قیمت‌گذاری سرویس‌های جانبی، یکی از طولانی‌ترین و پرهزینه‌ترین مناقشات صنعت پتروشیمی کشور به ایستگاه پایانی رسید؛ توافقی که نه‌تنها به دعاوی قضایی و ابهام در بازار سرمایه پایان داد، بلکه الگوی تازه‌ای از تنظیم‌گری غیر‌دستوری و تعامل حاکمیت با بخش خصوصی ترسیم کرد.

اوپک‌پلاس در شرایطی که بازار جهانی نفت تحت‌تأثیر تنش‌های ژئوپلیتیکی و نگرانی از اختلال در عرضه قرار دارد، تصمیم گرفت سطح تولید نفت را در ماه مارس بدون تغییر حفظ کند؛ تصمیمی که هم‌زمان با صعود قیمت نفت به بالاترین سطح شش‌ماه اخیر اتخاذ شد.

با وجود رکوردشکنی تحریم‌ها در سال ۲۰۲۵، تجارت نفت کشورهای تحت تحریم نه‌تنها متوقف نشد، بلکه با اتکا به ناوگان سایه، واسطه‌های نوظهور و تاکتیک‌های پیچیده فریب، تاب‌آوری بی‌سابقه‌ای از خود نشان داد. گزارش جدید موسسه کپلر هشدار می‌دهد که نظارت سنتی مبتنی بر لیست‌های سیاه عملاً کارایی خود را از دست داده و سال ۲۰۲۶، آغاز عصر جدیدی از «تحلیل ریسک رفتاری و پیش‌بینی‌محور» در بازار انرژی خواهد بود.

با شتاب‌گرفتن اجرای طرح‌های جمع‌آوری گازهای همراه نفت، صنعت نفت ایران در آستانه یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های زیست‌محیطی و اقتصادی خود قرار گرفته است؛ پروژه‌ای که قرار است تا پایان سال ۱۴۰۶ روزانه بیش از ۴۰ میلیون مترمکعب گاز مشعل را به ثروت ملی تبدیل کرده و چهره مناطق نفت‌خیز کشور را دگرگون کند.

ایران در سال ۲۰۲۵ با وجود تحریم‌های سنگین، بیشترین میزان صادرات نفت خود از سال ۲۰۱۸ تاکنون را ثبت کرد؛ اما کاهش قیمت جهانی نفت، تخفیف‌های سنگین به خریداران و افزایش هزینه‌های دور زدن تحریم‌ها باعث شد درآمد واقعی تهران از این صادرات به‌طور محسوسی کاهش یابد. گزارش وال‌استریت ژورنال نشان می‌دهد شبکه‌ای از واسطه‌ها، ناوگان سایه و خریداران محدود، سهم بزرگی از درآمد نفتی ایران را می‌بلعند.

برخی کشورها با ذخایر عظیم نفتی، به دلایل اقتصادی، سیاسی و فنی، قادر به بهره‌برداری کامل از این منابع نیستند. در مقابل، کشورهای با ذخایر نسبتا محدود همچنان تولیدات زیادی دارند. ایران که با ۲۰۹ میلیارد بشکه ذخیره نفتی یکی از بزرگ‌ترین دارایی‌ها را در اختیار دارد، تنها قادر به استخراج ۵ میلیون بشکه در روز است؛ در حالی‌که این کشور بیش از ۲.۵ برابر روسیه ذخایر نفتی دارد. این گزارش به تحلیل چالش‌ها و فرصت‌های کشورهای نفت‌خیز و تفاوت‌های چشمگیر بین ذخایر و توان تولید آنها می‌پردازد.

تحولات اخیر جهانی از ونزوئلا تا اوکراین و از گرینلند تا خاورمیانه، نشانه‌هایی آشکار از شکل‌گیری نظمی تازه و خشن در سیاست بین‌الملل است؛ نظمی که آمریکا برای بازتولید هژمونی خود در قرن سیاسی جدید، آن را با بحران‌سازی، مداخله و بازطراحی مرزها پیش می‌برد و ایران را به‌عنوان یکی از اهداف محوری این پروژه، در معرض آزمونی سرنوشت‌ساز قرار داده است.

نائب رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران با تأکید بر اینکه تصمیم‌گیری درباره تخصیص گاز در کشور به‌صورت منطقه‌ای انجام می‌شود، می‌گوید پس از نیروگاه‌ها، صنایع بزرگ به‌ویژه فولاد و سپس صنایع کوچک در اولویت محدودیت گاز قرار دارند؛ موضوعی که ریشه اصلی آن را باید در سهم بالای مصرف خانگی از گاز کشور جست‌وجو کرد.

در حالی که این روزها آینده ونزوئلا پس از حمله و بازداشت نیکلاس مادورو توسط ایالات متحده در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، تحلیل دقیق‌تر از آنچه در پس‌زمینه این تحولات جریان دارد ضروری به نظر می‌رسد. آیا آنچه که اتفاق افتاده، تنها یک درگیری سیاسی است یا بازی‌های ژئوپولیتیکی پیچیده‌تر در این بحران نهفته است؟ در این مقاله به بررسی ریشه‌های بحران، نقش نفت و سیاست‌های داخلی ونزوئلا خواهیم پرداخت.

بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر نااطمینانی‌های سیاسی و اقتصادی قرار دارد؛ از ابهام در سیاست‌های تعرفه‌ای آمریکا و واکنش شرکای تجاری گرفته تا نقش پررنگ ایالات متحده به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده و مصرف‌کننده نفت. حجت‌الله غنیمی‌فرد، رئیس پیشین دپارتمان مطالعات نفتی اوپک، معتقد است این عوامل مانع از جهش قیمت نفت شده و چشم‌انداز بازار را به سمت ثباتی شکننده در محدوده ۶۰ دلار سوق می‌دهد.

بازار جهانی نفت هفته‌ای پررفت‌وبرگشت را پشت سر گذاشت؛ هفته‌ای که در آن نگرانی از مازاد عرضه و چشم‌انداز ضعیف تقاضا، جهت اصلی قیمت‌ها را تعیین کرد. اگرچه حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا در روز پایانی معاملات باعث افزایش محدود قیمت نفت شد، اما واکنش کم‌رمق بازار نشان داد که عوامل بنیادین عرضه همچنان دست بالا را دارند.

سخنگوی کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۵ با تشریح دلایل رد کلیات لایحه بودجه، کاهش محسوس قدرت خرید حقوق‌بگیران، افزایش مالیات‌ها، نبود شفافیت در منابع نفتی، ضعف در مدیریت یارانه‌ها و بی‌توجهی به پروژه‌های عمرانی را از مهم‌ترین ایرادات لایحه پیشنهادی دولت عنوان کرد.

صادرات نفت ایران برخلاف فشار تحریم‌ها ادامه یافته و حتی به سطوح قابل‌توجهی رسیده، اما مسئله اصلی نه فروش نفت، بلکه مسیر پرهزینه و پرریسک بازگشت ارز آن است. در غیاب کانال‌های رسمی بانکی، سازوکاری غیرشفاف و شبکه‌محور موسوم به «اقتصاد تراستی» به ستون پنهان تجارت نفت ایران تبدیل شده؛ مدلی که بقای صادرات را تضمین کرده، اما همزمان هزینه‌های سنگینی به اقتصاد تحمیل می‌کند.

مشاور رئیس‌جمهور در امور همکاری‌های اقتصادی از نهایی‌شدن قراردادهای مهم با چین و روسیه برای اجرای پروژه‌های فشارافزایی چاه‌های گازی خبر داد و گفت دولت با تشکیل کارگروه اضطراری سرمایه‌گذاری، موانع قانونی و اجرایی جذب سرمایه در بالادست صنعت نفت را برطرف خواهد کرد.

با تشدید ناترازی گاز در فصل سرما و افت فشار میدان گازی پارس جنوبی، اجرای پروژه فشارافزایی این میدان به یکی از حیاتی‌ترین نیازهای صنعت انرژی کشور تبدیل شده است؛ پروژه‌ای ۱۷ میلیارد دلاری که با وجود امضای قراردادهای بزرگ، هنوز از مرحله مطالعات فراتر نرفته و به گفته عضو کمیسیون انرژی مجلس، کمبود منابع مالی، نبود دانش فنی کامل و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها آن را در بن‌بست قرار داده است.